1/9: Dnyaneshwar’s Promise

 

॥ ॐ श्री सद्‌गुरु माधवनाथाय नमः ॥

 

तरी अवधान एकले दीजे । मग सर्व सुखासि पात्र होईजे ।

हे प्रतिज्ञोत्तर माझे । उघड ऐका ॥ १ : ९ ॥

 

बहुतेकशा अध्यायांची सुरुवात ज्ञानेश्वर महाराजांनी आपल्या गुरुंना वंदन करुन केली आहे. परंतु नवव्या अध्यायाची सुरुवात त्यांनी वरील ओवीने केली आहे. या ओवीचा अर्थ आहे: `तुम्ही फक्त माझ्याकडे नीट लक्ष द्या, त्यामुळे तुम्हांला सर्व सुखांची प्राप्ती होईल हे मी सर्वांसमोर प्रतिज्ञेपूर्वक सांगत आहे.’ अत्यंत उत्साहाने आपण जे काय बोललो आहोत त्याचा अर्थ स्वतःला मोठेपणा घेत आहे असा होऊ शकेल याची ज्ञानेश्वर महाराजांना लगेच जाणीव होते. मग नंतरच्या ३० ओव्या ते श्रोत्यांची मनधरणी करतात आणि `ह्या ओवीचा तुम्ही वाकडा अर्थ काढू नये, मी स्वतःला तुमच्यापेक्षा मोठा समजत नाही, मी जो काही आहे तो तुमच्या कृपेमुळेच आहे’ असे ते परत परत सांगतात. शेवटी श्रीनिवृत्तिनाथ त्यांना ३२ व्या ओवीत `तू स्वतःला मोठेपणा घेत नाहीस हे आम्हांला आधीच माहिती आहे. आम्हाला काय वाटेल याची काळजी न करीता आता भगवान श्रीकृष्णांनी काय सांगितले ते सांग’ असा आदेश देतात. यानंतर ज्ञानेश्वर महाराज अध्यायाच्या निरुपणाची सुरुवात करतात असा ह्या अध्यायाचा प्रारंभ होतो. परंतु ह्या सर्व संभाषणामध्ये ज्ञानेश्वर महाराजांनी आपली पहिली ओवी बदलली नाही हे महत्वाचे आहे. बाकीच्या ओव्या महाराजांच्या अत्यंत नम्रपणाचे लक्षण आहे असे आपण जाणले पाहिजे व पहिल्या ओवीचा अर्थ नीट समजून घेतला पाहिजे. ह्या ओवीकडे गंभीरपणे पहायचे आणखी एक कारण म्हणजे वरील ओवी ज्ञानेश्वर महाराजांनी नवव्या अध्यायाच्या सुरुवातीला लिहिली आहे हे आहे. ह्या अध्यायाबद्दल ज्ञानेश्वरांना किती आदर होता हे सर्वांना माहितीच आहे. पुढच्या दहाव्या अध्यायातील प्रस्तावनेत खुद्द ज्ञानेश्वर महाराजांनीच सांगितले आहे की `मागील नवव्या अध्यायावर टीका लिहायला सुरुवात करताना माझ्या मनात दहशत होती हे मी कबूल करतो. परंतु केवळ श्रीनिवृत्तिनाथांच्या कृपेनेच मी त्या अध्यायावर टीका लिहू शकलो’. अशा तऱ्हेचे उद्‍गार त्यांनी दुसऱ्या कुठल्याही अध्यायाबाबत काढले नाही ही गोष्ट आपणांस सांगायची जरुरी आहे असे वाटत नाही. तेव्हा वरील ओवीतून `तुम्ही आता नीट माझ्याकडे लक्ष द्या, त्यातच तुमची सर्व साधना आहे’ असे खरोखरच त्यांना सांगायचे आहे असे आपण मानण्यास काहीच हरकत नाही. हाच अर्थ गृहीत धरुन वरील ओवीकडे आपण बघूया.

 

संपूर्ण अवधान देणे म्हणजे काय?

 

साधनेकरीता शारीरीक वा मानसिक कष्ट सोसायची जरुरी नाही हे ज्ञानेश्वर महाराजांनी चवथ्या अध्यायातसुध्दा सांगितले आहे. ते म्हणतात की दुसरे काहीही न करीता फक्‍त नीट ऐकण्याने तुम्हांला फुकट मोक्ष मिळेल. `तैसा मनाचा मारु न करीतां । आणि इंद्रियां दुःख न देता । एथ मोक्ष असे आयता । श्रवणाचिमाजि ॥ २२३ : ४ ॥’. याशिवाय आपल्या सर्वांना माहिती आहेच की गीतेच्या शेवटी अर्जुनाला पूर्ण बोध प्राप्त झाला. त्या बोधाने त्याच्या मनातील संदेहाचा पूर्ण नाश झाला व अठराव्या अध्यायाच्या शेवटी भगवान श्रीकृष्णांना अर्जुनाने सांगितले की `आपले सर्व कुटूंबीय घेऊन माझ्या मनातील मोह नाहीसा झाला आहे व मला कसे वागावे याचे ज्ञान झाले आहे.’ दृष्य रुपात अर्जुनाने गीता ऐकण्याशिवाय दुसरी कुठलीही साधना केली नव्हती. तेव्हा केवळ ऐकण्याने, दुसरी काहीही साधना न करीता, मोक्षप्राप्ती वा सर्व सुखाची प्राप्ती होऊ शकते हे सिध्द होते.

परंतु स्वतःच्या जीवनात आपण ज्ञानेश्वरीची एवढी पारायणे केली, त्यावरील अनेक प्रवचने ऐकली तरी आपल्याला अर्जुनासारखा मोक्ष का मिळाला नाही? आपल्यातील कुठली उणीव साधनेच्या फळापासून आपल्याला वंचित करीत आहे हा प्रश्न साधकाच्या मनात येणे साहजिक आहे. या शंकेचे निरसन होण्याकरीता `श्रवण’ किंवा `अवधान एकले देणे’ याचा कुठला अर्थ ज्ञानेश्वर महाराजांना अभिप्रेत आहे हे जाणण्याचा प्रयत्‍न करणे जरुरी आहे. मग आपले ऐकणे त्या अर्थानुरुप आहे की नाही हे आपल्याला कळेल. एकदा कसे वागायचे हे कळले की केवळ ऐकण्याने मोक्ष मिळण्यास आपण अर्जुनासारखे लायक आत्ता जरी नसलो तरी तसे बनण्याचा प्रयत्‍न आपण करु शकू.

गोष्टींवर आपले ध्यान कसे असते? एखादा भुंगा ज्याप्रमाणे एकामागे एक फुलांवर उड्या मारत त्यातील मधाचा थोडा थोडा आस्वाद घेत असतो, त्याचप्रमाणे आपले मन व बुध्दी एकामागे एक गोष्टींची थोडी थोडी जाणीव आपल्याला करुन देत असते. मन आणि बुध्दीचे हे उड्या मारणे इतके पटापट होत असते की आपल्याला मन एका ठिकाणी स्थिर आहे असा भास होतो. संगणकाचे प्रोसेसर एक काम करीत असताना त्याच्याबरोबर, आपल्याला नकळत, बरीच कामे करीत असतो, पण प्रत्येक कामाला इतका थोडा वेळ घेतो की आपल्याला असे वाटते की तो एकच काम सतत करीत आहे. आपल्या मनाचे असेच आहे. ज्यावेळी आपण हा लेख वाचत आहोत असे म्हणत असतो त्याचवेळी मध्येच शेजारुन गेलेल्या स्कूटरच्या आवाजाकडे आपले लक्ष जाते, किंवा बायको चहा करीत आहे की नाही इकडे ध्यान जाते! पण मुख्य करुन आपण लेख वाचत असतो व त्यामुळेच आपण अशी कल्पना करुन घेतो की गेले काही मिनिटे मी फक्‍त ज्ञानेश्वरीवरील हा लेख वाचण्यात घालविला. आपले मन कुठे कुठे भटकून आले हे सर्व जगाला सांगायची काहीच जरुरी नाही आणि ते शक्यही नाही. परंतु स्वतःशी तरी आपण असे कबूल केले पाहिजे की माझे सगळे लक्ष कधीच एका ठिकाणी नसते. कदाचित्‌ त्यामुळेच इतकी प्रवचने ऐकली, इतके वेळा ज्ञानेश्वरीची पारायणे केली, तरी आपल्यामध्ये फारसा फरक पडलेला आढळत नाही. याचा अर्थ नुसत्या ऐकण्याचा मार्ग आपल्याकरीता नाही असे आपण समजावे का? थांबा. हा निष्कर्ष काढण्याच्या आधी आपण आयुष्यात कधी एकाग्र मन करु शकलो आहोत का याचा तपास करा. जर असे प्रसंग जीवनात आढळले तर त्यावेळी आपण मन का एकाग्र करु शकलो ह्याचा मग शोध घ्या. तशीच परीस्थिती ज्ञानेश्वरांच्या ओव्या वाचताना जर आपण आणली तर आपले मन योग्य वेळी एकाग्र व्हायची शक्यता आहे. अशा अर्थाने केवळ संपूर्ण अवधान देऊन सर्व सुखांची प्राप्ती होणार हे ऐकायला जरी मोहक आणि सोपे वाटले तरी त्या मार्गावर चालण्याकरीता वरील तयारीची आपल्याकरीता आवश्यकता आहे.

जरा विचार केल्यावर असे आढळून येईल की जेव्हा एखादी गोष्ट आपल्याला एवढी महत्वाची वाटते की ती पूर्णत्वाला नेल्याशिवाय आपल्याला अजिबात चैन पडत नाही तेव्हाच आपले मन त्या गोष्टीवर एकाग्र होत असते. त्यामुळे ज्ञानेश्वरांच्या सांगण्यावर जर संपूर्ण लक्ष केंद्रीत करायचे असेल तर आपल्याला आधी असे वाटले पाहिजे की हे शब्द ऐकण्यापेक्षा जगात दुसरी महत्वाची गोष्टच नाही. असा दृष्टीकोन होण्याकरीता त्या शब्दांचे महत्व आपल्याला निःसंशय पटले पाहिजे. आपल्याला सर्वसुखाची प्राप्ती करुन देण्याचे त्यांचे वचन आपल्याला आकर्षक वाटून त्यामुळे आपण त्यांचे शब्द महत्वाचे आहेत असे मानू शकतो. परंतु मानून सवरून आपण जास्त वेळ मनाचे समाधान करु शकत नाही. स्वतःच्या आयुष्यात आलेली प्रचीतीच आपल्याला साधना चालू ठेवण्यासाठी पुरेसे बळ देऊ शकते. म्हणून ज्ञानेश्वरीमुळे आपल्याला झालेला फायदा आपल्याला तळहातावरील डोलण्याऱ्या आवळ्यासारखा स्पष्ट दिसला पाहिजे.

म्हणजे ज्ञानेश्वरांच्या शब्दांची स्वतःच्या आयुष्यात प्रचीती आली तरच आपला त्यांच्या सांगण्यावर संशयविरहीत विश्वास बसेल. परंतु आपण हे ध्यानात ठेवले पाहिजे की ज्ञानेश्वरीतील शब्दांची आयुष्यात आलेली प्रचीती आपल्या लक्षात यायलासुध्दा साधनेची आवश्यकता आहे! ही प्रचीती `प्रमोशन मिळणे’, `परीक्षेत अचानक सोपे प्रश्न येणे’, `एखादे अडकलेले काम पार पडणे’ या सारख्या व्यावहारीक गोष्टीत बघायची आपली सवय आपण मोडली पाहिजे. संसारातील गोष्टींमध्ये प्रचीती बघण्यात आपण व्यवहाराला ज्ञानेश्वरीपेक्षा जास्त प्राधान्य देत आहे हे आधी आपण जाणून घेतले पाहिजे. याचे कारण असे की एक हजार रुपये खर्च करुन कधी आपण दहा रुपयाची वस्तू मिळवत नाही. त्या पैशांनी मिळालेल्या वस्तूचे महत्व हजार रुपयापेक्षा जेव्हा जास्त असते तेव्हाच आपण ते पैसे खर्च करायला तयार होतो. म्हणजे कष्ट केल्यावर जी गोष्ट प्राप्त होते तीचे महत्व केलेल्या कष्टांपेक्षा कमी असेल तर आपण कशाला कष्ट करु? असा बट्ट्याचा व्यवहार करायला आपल्याला कुणीच शिकविलेले नाही. मग ज्ञानेश्वरीमुळे जर सांसारीक सुखाची अपेक्षा आपण ठेवली तर हे साहजिकच आहे की संसारातील सुखाला आपण ज्ञानेश्वरीपेक्षा (म्हणजे केलेल्या साधनेपेक्षा) जास्त महत्व देत आहोत. ही गोष्ट तत्वतः चुकीची आहे. म्हणून व्यवहारातील गोष्टींमध्ये साधेनची प्रचीती पाहणे योग्य नाही.

मग प्रचीती बघायची तरी कशी? ज्ञानेश्वरी वाचायला सुरुवात केल्यानंतर कधीतरी आपणांस अचानक, काहीही कारण नसताना शांत वाटते, मन भरुन येते अशा घटनेत आपण प्रचीती बघितली पाहिजे. अगदी एवढा अनुभव नाही आला, तरी ज्ञानेश्वरी आपणहून (केवळ गुरुंनी सांगितली आहे म्हणून नाही) परत वाचाविशी वाटणे यातसुध्दा ज्ञानेश्वरीच्या शब्दांचे सामर्थ्यच दिसून येते. परंतु वरील सांगितलेल्या अनुभवांमध्ये समाधान आपण मानत नाही. याचे कारण असे की अशा घटनांमध्ये सुख बघायची आपल्याला सवय नाही. भौतिक सुखातील समाधान आपण लगेच कबूल करतो. म्हणजे समाधानाची व्याख्या ठरविण्यामध्येच आपली चूक होते व ती आपल्या लक्षातसुध्दा येत नाही! जर ज्ञानेश्वरीमुळे मिळणाऱ्या सुखाची व्याख्याच चुकीची असली तर आपल्या मनातील सुखाची प्रचीती येण्याची गोष्ट करायलाच नको. म्हणून ज्ञानेश्वरांनी नक्की कुठल्या सुखाच्या प्राप्तीचे वचन दिले आहे हे आपण आता बघायला हवे.

 

सुखाच्या कल्पना

 

आपल्या प्रत्‍येकाच्या सुखाच्या कल्पना वेगळ्या असतात. एखाद्या लहान मुलाला चॉकलेटच्या राज्यात रहायला आवडेल तर कुणाला खूप पैसे मिळवण्यामध्ये धन्यता वाटेल. आणखी कुणाला आपला संसार व्यवस्थित होण्यामध्ये सुख लाभेल. जितकी माणसे आहेत तितक्या सुखाच्या कल्पना आहेत! एवढेच नव्हे, तर प्रत्येक माणसाच्या मनातसुध्दा सुखाच्या कल्पना स्थिर नसतात. कालपर्यंत हव्याहव्याश्या वाटणाऱ्या गोष्टीबद्दल उद्या तितकीच ओढ असेल असे आपण निश्चितपणे सांगू शकत नाही. म्हणजे सुखाच्या कल्पना जगातील माणसांपेक्षाही अधिक आहेत कारण प्रत्येक माणसाची सुखाची कल्पना ही नित्य बदलणारी आहे. आपल्या मनातील सुख हे इतके अशाश्वत आहे! त्यामुळे ज्ञानेश्वर महाराजांचे सदासर्वदा सर्वसुखाची सर्वजणांना प्राप्ती करून देण्याचे उद्‌गार प्रथमदर्शनी अतिशयोक्‍तीपूर्ण वाटतात. परंतु असा समज करुन घेण्याआधी आपण जरा विचार केला पाहिजे. जरी सुखाच्या कल्पना असंख्य असल्या तरी त्या सर्व एकाच गोष्टीची वेगवेगळी रुपे आहेत. एका गोष्टीमध्ये चार आंधळे एकाच हत्तीचे, त्याचा आपल्याला झालेल्या स्पर्शानुरुप, संपूर्ण वेगवेगळी वर्णने करतात तसाच हा प्रकार आहे. `खरे सुख’ म्हणून जी एकसंध गोष्ट आहे तीचा आपल्या जीवनात कुठल्या तऱ्हेने प्रवेश होतो यावर आपली सुखाची व्याख्या होते. मग आपली समज म्हणजेच खरी व्याख्या आहे असा समज आपण करू लागतो. ज्याप्रमाणे वरील गोष्टीतील आंधळ्यांना खरा हत्ती कसा असतो हे कुणी दृष्टी देऊन दाखविले तर (आणि तरच!) त्यांना सत्याचे दर्शन होऊ शकेल, त्याचप्रमाणे आपल्याला कुणी दिव्य दृष्टी देऊन खरे सुख म्हणजे काय हे दाखविले तरच आपल्याला सर्वसुखाची प्राप्ती होऊ शकेल. ही दिव्य दृष्टी येण्याकरीता आपण आपले सर्व अवधान ज्ञानेश्वर महाराजांच्या शब्दांकडे देणे जरुरी आहे!

आपण परत आपल्या (सतत बदलणाऱ्या) सुखाच्या कल्पनेबद्दल विचार करु. आत्ताच्या आपल्या सुखाच्या कल्पनेबद्दल विचार केला तर बहुतांशी असे दिसून येईल की आपण सुखाची सांगड आपल्याकडे सध्या नसलेल्या, किंवा सध्या आहे पण सतत असेलच अशी खात्री नसलेल्या, एखाद्या गोष्टीबरोबर लावली आहे. आपल्या मनाची अशी सवय आहे की सतत आपल्याबरोबर असण्याऱ्या गोष्टीवरुन त्याचे लक्ष उडते व अजून परिपूर्ण गोष्टीचा ध्यास त्याला लागतो. आपले आयुष्य व सुख उपभोगायची आपली क्षमता अतिशय मर्यादीत आहे. म्हणून जगातल्या यच्चयावत गोष्टी आपण कधीच मिळवू शकत नाही, वा त्यांचा उपभोग घेऊ शकत नाही. त्यामुळे जवळ असलेल्या गोष्टीपेक्षा अधिक चांगली गोष्ट आपल्यास सतत दिसत असतेच. उदाहरणार्थ, आज माझ्याकडे स्वतःची गाडी नसेल तर गाडी हवी असे वाटते आणि उद्या गाडी मिळाली की त्यापेक्षा अधिक चांगली, वातानुकुलीत गाडी असावी असे वाटते. ती जरी मिळाली तरी स्वतः चालवायला लागत आहे याचा खेद व्हायला लागतो व ड्रायव्हर असलेला बरा असे वाटू लागते! हीच गोष्ट पैशाबद्दल असलेल्या आकर्षणाबद्दल आपण बघतो. काल काही लाख हवेत असे वाटत असते तर आज काही लाखात काय येणार असे वाटायला लागते. थोडक्यात सांगायचे म्हणजे आपली सुखाची कल्पना ही स्वतःच्या आयुष्यात सध्या प्रकर्षाने जाणविणाऱ्या कमतरतेवर उभारलेली असते.

परंतु जगातील अनेक गोष्टी आपल्याकडे नसतात आणि त्या सगळ्यांची आत्यंतिक अभिलाषा आपल्याला होतेच असे नाही. उदाहरणार्थ, सबंध आयुष्यात मर्सिडीज गाडी चालवायला मिळणार नाही याची मला जाणीव झाली तरी सुखाची व्याख्या मर्सिडीज गाडी मिळणे अशी मी करीत नाही. दुसरी गाडी जरी मिळाली तरी मी समाधान मानतो. पैशाच्या बाबतीतसुध्दा टाटा, बिर्लाएवढे पैसे मला कधीच मिळणार नाहीत याची जाणीव झाली तरी फारसे दुःख मला होत नाही. म्हणजे केवळ उणीव भासणे यावरच सुखाची कल्पना अवलंबून नसते तर नसलेल्या गोष्टीबद्दल आत्मीयता येणे हे पण जरुरी आहे. आवड निर्माण झाल्याखेरीज वस्तू हवीहवीशी वाटत नाही हे आपण सर्व जाणतोच.

म्हणजे आपली सुखाची कल्पना जरी बदलत असली तरी त्या कल्पनेमागे असलेल्या वरील दोन गोष्टी कधीच बदलत नाहीत हे दिसून येते. प्रथम गोष्ट म्हणजे एखाद्या गोष्टीची उणीव भासणे किंवा गोष्ट जवळ असली तरी उद्या ती असेलच याबद्दल खात्री नसणे आणि दुसरी म्हणजे त्या वस्तूबद्दल जबरदस्त आकर्षण वाटणे. सुख आपल्या जीवनात कुठल्या रुपाने येते हे वरील दोन गोष्टींवरच अवलंबून आहे. ह्या दोन गोष्टींच्या अस्तित्वामुळेच आपल्याला दुःख होते व त्या दुःखाच्या निरसनात आपण सुख बघतो.

परंतु याचाच अर्थ असा की वरील दोन गोष्टींपैकी एखादी गोष्ट आपल्या जीवनात नसली तर आपल्याला दुःखाची जाणीवच होणार नाही व त्यामुळे सुखाचा शोध घ्यायची गरजच भासणार नाही. ज्या माणसाच्या जीवनात एकाही गोष्टीची उणीव नसते किंवा ज्या भाग्यवान माणसाच्या मनात नसलेल्या गोष्टींबद्दल फारसी आत्मीयता नसते तो सदा सुखातच असतो. मग अशी व्यक्‍ती जगाच्या दृष्टीने शारीरीक कष्टात जरी असली तरी तो माणूस स्वतःच्या नजरेत सुखीच असतो. केवळ ह्याच कारणाने आपण बघतो की आपल्या आवडीकरीता अनेक (शारीरीक आणि मानसिक) कष्ट सोसूनसुध्दा आपण सुखातच असतो. वारीमध्ये अनेक त्रास सहन करताना वा गुरुंच्या उत्सवात कष्ट करताना आपल्या मनात एक वेगळाच आनंद भरलेला असतो. अशावेळी सुख म्हणजे काय याचा वेगळा शोध घ्यायची आपल्याला जरुरी भासत नाही. ज्ञानेश्वर महाराजांच्या मनात सुखाचा हाच अर्थ भरलेला आहे. ते जेव्हा आपल्याला सर्वसुखाची प्राप्ती होण्याचे वचन देतात तेव्हा आपल्या जीवनात कुठल्याही गोष्टीची उणीव नसेल हे त्यांना म्हणायचे नाही तर एखाद्या गोष्टीची उणीव जरी तुम्हांला भासली तरी त्या गोष्टीबद्दल आत्यंतिक आत्मीयता तुम्हाला कधीच भासणार नाही ही खात्री त्यांना द्यायची आहे. म्हणजे सर्वसुखाची प्राप्ती ते आपल्याला दुःखच होणार नाही या मार्गाने करुन देणार आहेत. जिथे दुःख नाही तिथे सुख आहेच!

ही खात्री ते आपल्याला कुठल्या आधारावर देऊ शकतात? आपली दुःखे नाहीशी करण्याचा त्यांचा मार्ग असा आहे: आपल्याकडे आत्ताच असलेल्या अशा गोष्टीची ते जाणीव करुन देणार आहेत की एका त्या गोष्टीच्या असण्यापुढे आपल्याला जीवनात नसलेल्या कुठल्याही गोष्टीबद्दल दुःख होणार नाही. कधी कधी एखाद्या कोट्याधीशाला वाटते की आपल्याकडे अजून थोडे पैसे असले तर बरे. परंतु अधिक पैशाकरीता फार दुःख त्याला वाटत नाही. त्याला ज्या तीव्रतेने पैसे हवेत असे वाटते त्याच उत्कटतेने आपल्याला जीवनात सध्या नसलेल्या गोष्टींबद्दलचे आकर्षण वाटेल. म्हणजे ज्ञानेश्वर महाराज आपल्याला जे सुख देणार आहेत ते सुख नसलेल्या गोष्टींची जाणीवच नाहीशी करून देणार असे नाही. काही वस्तू जरी प्राप्त झाल्या तरी ते मूळ एकसंध सुख आपल्याला जीवनातील नसलेल्या गोष्टींचे आकर्षण कमी करुन देणार आहेत. अशी कुठली गोष्ट आहे की आपल्या जीवनातील नसलेल्या गोष्टींचे आकर्षण ती कमी करु शकेल?

ती आपल्याकडे नेहमीच असलेली गोष्ट म्हणजे आपले व परमेश्वराचे असलेले नित्य सान्निध्य. परमेश्वर आपल्या इतका जवळ आहे की ज्याप्रमाणे आपण आपली बुबुळे पाहू शकत नाही त्याचप्रमाणे आपण त्याला पाहू शकत नाही. ज्ञानेश्वरांच्या बोलण्याकडे संपूर्ण अवधान देणे म्हणजेच आपल्या हातात साधनेचा आरसा येणे. त्या आरशाच्या योगाने आपल्यामध्येच स्थित असलेल्या परमेश्वराचे अस्तित्व आपण जाणतो व त्या सुखापुढे संसारातील सर्व दुःखांचे महत्व एवढे कमी होते की आपण सदा सुखातच राहतो. ह्या सत्य परीस्थितीच्या जोरावरच श्री ज्ञानेश्वर माऊलींनी वरील प्रतिज्ञावचन लिहून दिलेले आहे. अत्यंत गूढ अशा नवव्या अध्यायाच्या सुरुवातीलाच ज्ञानेश्वर महाराजांनी हा संदेश आपल्याला दिला आहे. ह्या शब्दांवर खोल विचार करुन त्यांचा स्वतःच्या जीवनात उपयोग करुन घेणे म्हणजेच आपल्याला लाभलेल्या मानवी जीवनाचा संपूर्ण लाभ करुन घेणे होय.

 

॥ हरि ॐ ॥

Advertisements

One Response to 1/9: Dnyaneshwar’s Promise

  1. […] निरुपणाला प्रारंभ करताना `तरी अवधान एकले दीजे। मग सर्वसुखासी प्…‘ असे उद्‌गार काढले आहेत. असे शब्द […]

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: