108/12: Our Wants are Our Bonds

 

॥ ॐ श्री सद्‌गुरु माधवनाथाय नमः ॥

 

सुरुवातीचे नमन

 

नेहमीच्या तीन ओव्या म्हणून आपण सुरुवात करु.

ॐ नमोजी आद्या । वेदप्रतिपाद्या ।

जय जय स्वसंवेद्या । आत्मरुपा ॥ १:१ ॥

 

जय जय देव श्रीगुरो । अकल्पनाप्य कल्पतरो ।

स्वसंविद द्रुमबीजप्ररो । हणावनि ॥ १०:१८ ॥

 

किंबहुना सर्वसुखी । पूर्ण होऊनि तिहींलोकी ।

भजिजो आदिपुरुखीं । अखंडित ॥ १७९९:१८ ॥

 

आपल्या नमनातील जी तिसरी ओवी आहे त्याबद्दल थोडा विचार करु. ती म्हणत आहे की ज्यावेळी तुम्ही तिन्ही लोकांतील इच्छा पूर्ण झाल्यावर आदिपुरुषाचे भजन करा. प्रथमदर्शनी ही कल्पना विरोधाभासी वाटते. कारण असे की जर आपल्याला जे काही हवे आहे ते सर्व मिळाल्यावर त्यातच आपण सुखी राहू. परत एका नव्या गोष्टीची (म्हणजे आदिपुरुषाच्या भजनाची) सुरुवात आपण का करु असे वाटायची शक्यता आहे. सर्व इच्छा पुऱ्या झाल्यावर काय कमी राहील की त्यामुळे देवाचे भजन करायची इच्छा होईल असे वाटते. ह्या मुद्यावर आज थोडा विचार करु.

आपल्या नेहमीच्या आयुष्यात, व्यवहारात आपल्या ज्या काही इच्छा असतात त्या पुऱ्या होईपर्यंत आपण त्याबाबत खूप उत्साही असतो. त्या पुऱ्या करण्याकरीता आत्तापर्यंत आपण जे काही मिळविले आहे ते खर्च करायची अपली तयारी असते. असलेल्या गोष्टी खर्च करुन आपण आपल्या आयुष्यात काहीतरी नवीन आणायचा प्रयत्‍न करीत असतो. त्या नवीन गोष्टीमुळे आपले आयुष्य अजून सुंदर, परिपूर्ण होईल असे आपल्याला वाटत असते. उदाहरणार्थ, विद्यार्थीदशेत आपण आपला वेळ व ध्यान खर्च करुन अभ्यास करतो; तो अभ्यास खर्च करुन परीक्षा देतो, व शेवटी उत्तमपैकी गुण मिळवितो. मोठेपणी नोकरी करुन पैसे मिळवितो आणि बँकेत जमविलेले पैसे खर्च करुन आवडती वस्तू विकत घेतो इत्यादी. आपला सतत असा प्रयत्‍न चालला आहे की आत्ता खर्च करता येईल असे आपल्याजवळ जे काही आहे ते सर्व वापरुन जीवनात असे काहीतरी नवीन आणावे की ज्याने आपले जीवन अजून समृध्द होईल. ह्या प्रयत्‍नांना अंत नसतो, ते सतत चालू असतात कारण अशी कुठलीही गोष्ट अजून आपणांस आढळलेली नाही की जीच्या प्राप्तीमुळे जीवन एवढे समृध्द होईल की परत कधीही आपल्याला काही खर्च करायला नको, कुठलीही नवीन वस्तू नको. उदाहरणार्थ, आज जगातील सर्वांत उत्तम संगणक असेल तर काही महिन्यानी त्यापेक्षा अजून चांगला संगणक येतोच. आजच्या सर्वोत्तम गाडीपेक्षा उद्या अजून एक चांगली गाडी येणार आहेच. तेव्हा आपल्याला कधीही अशी खात्री नसते की आज जे काही आहे त्यापेक्षा अजून काहीही नको. कधी कधी असे वाटते की आहे तसेच जीवन राहीले तरी पुरे, नाही असे नाही. पण काही दिवसातच परत आपले जीवन अजून चांगले करायची इच्छा निर्माण होतेच. थोडक्यात सांगायचे झाले तर आपल्या सध्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या तरी त्याने आपण इच्छाविरहीत होऊ असे नाही.

ह्या पार्श्वभूमीवर आपण असे समजू शकू की पसायदानातील वरील ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज असे सांगत आहेत की `निर्गुण परमेश्वराचे रुप मला संपूर्ण समजावे’ ही एकच इच्छा आपल्या जीवनातील शेवटची इच्छा होऊ शकते. एकदा ती पुरी झाली की आपले जीवन एवढे परीपूर्ण होईल की परत कुठलीही इच्छा निर्माण होणे शक्य नाही. परमेश्वराचे निर्गुण रुपच का? असे बघा, ज्या तीन लोकांत सुखी होण्याबद्दल ज्ञानेश्वर महाराज बोलत आहेत त्यात स्वर्गलोक आहेच, आणि स्वर्गात सर्व देव असतातच. म्हणून सगुण रुपाशी जवळीक या तिन्ही लोकांतील सुखातच येते. म्हणजे सध्या तुम्हाला जरी असे वाटत असेल की देवाच्या एका अवताराच्या सान्निध्यात (देवाच्या अनेक अवतारांमध्ये आपले गुरुसुध्दा येतात!) तुम्हाला पराकोटीचे सुख लाभेल आणि त्यापुढे काही नको तरी ते वाटणे खरे नाही. अगदी ती इच्छासुध्दा पुरी झाली तरी तुम्हाला जीवनत कधीतरी काहीतरी कमी जाणवेलच अशी धोक्याची सूचना ते आपल्याला देत आहेत आणि म्हणत आहेत की आदिपुरुषाला सतत भजण्यातच जीवनाचे खरे सार्थक आहे. म्हणूनच ज्ञानेश्वर महाराज म्हणतात `किंबहुना सर्वसुखी । पूर्ण होऊनि तिहींलोकी । भजिजो आदिपुरुखीं । अखंडित.’ ह्या ओवीचा हा अर्थ अजून स्पष्ट व्हायला आपण श्रीसंत नामदेव महाराजांचे उदाहरण बघायला हरकत नाही.

एक दिवशी, श्री नामदेव महाराज खूप लहान असताना, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना सांगितले `आज देवाला प्रसाद तू दाखव आणि देवाने प्रसाद खाल्ल्याशिवाय तू खायचे नाही’. नामदेवांचा आपल्या वडिलांच्या बोलण्यावर एवढा विश्वास बसला की त्या दिवशी त्यांनी नुसता नेवैद्य दाखविला नाही तर देवापुढे वाट बघत बसले की केव्हा हा खाईल आणि मला जेवायला मिळेल. त्या अत्यंत निरागस अपेक्षेला मान देऊन प्रत्यक्ष विठ्ठल त्यांच्यासमोर प्रगट झाले व नामदेवांनी दिलेला प्रसाद भक्षण केला. त्यानंतरच नामदेवांनी स्वतः भोजन केले. झालेली गोष्ट त्यांना एवढी नैसर्गिक वाटली की आपल्या वडिलांना त्यांनी जे घडले ते सांगितलेसुध्दा नाही. ह्यानंतर दिवसेंदिवस त्यांचे श्रीविठ्ठलांशी नाते अजून दृढ होत गेले. शेवटी त्यांना असे वाटू लागले की आपले आणि देवाचे नाते अगदी जवळचे आहे. ज्ञानेश्वर महाराजांच्या काळातीलच ही गोष्ट आहे. नामदेव महाराज वेगळ्या गावात रहात असल्यामुळे त्यांची व श्री ज्ञानेश्वरांची प्रत्यक्ष गाठभेट अजून झालेली नव्हती. पण एकदा विठ्ठलाच्या सांगण्यावरुन ते ज्ञानेश्वर महाराजांना भेटायला आले. त्यावेळी ज्ञानेश्वर महाराजांच्या झोपडीत बरीच संतमंडळी जमा झाली होती. नामदेवांना पाहील्यावर श्री मुक्‍ताबाईंनी गोरा कुंभारांना प्रत्येकाचे डोके तपासून `मडके नीट भाजलेले आहे की नाही’ (म्हणजे परमार्थात पूर्ण प्रगती झाली आहे की नाही) हे बघायला सांगितले. हातात एक लाकडी थापटणे घेऊन श्री गोरा कुंभाराने प्रत्येकाचे डोके तपासायला सुरुवात केली! सगळ्यात शेवटी एका कोपऱ्यात बसलेल्या नामदेवांच्या डोक्यावर ते थापटणे जोरात मारुन ते म्हणाले की केवळ हे एकच मडके थोडे कच्चे आहे! झालेल्या अपमानाने संतापून नामदेव परत आपल्या विठ्ठलाजवळ आले व झालेली सर्व गोष्ट सांगून तक्रार करु लागले की तू सांगितल्यामुळे मी तिथे गेलो पण त्यांनी माझा असा अपमानच केला. त्यांना तू खरे भक्‍त कसे म्हणतोस? तेव्हा विठ्ठलाने नामदेवांची बाजू न घेता गोरा कुंभाराचेच समर्थन केले व नामदेवांना सांगितले की त्यांच्यापाशी जो देव आहे तो अजून तुझ्याकडे नाही. तू गुरुकडून अनुग्रह घेऊन त्यांच्यासारखा हो. तू मला एका ठराविक रुपातच बघतोस पण मला विश्वरुपात बघण्यातच खरा परमार्थ आहे. खुद्द विठ्ठलानेसुध्दा त्याच्या आवडत्या भक्‍ताला `भजिजो आदिपुरुखी’ असाच उपदेश केला आहे हे यावरुन स्पष्ट होते.

पसायदानातील ह्या ओवीचे हेच सांगणे आहे असे वाटते. जरी तुमच्यासमोर ध्यानात देव (वा गुरु) प्रत्यक्ष समोर येऊन उपदेश करु लागले तरी साधनेत पराकोटीची स्थिती प्राप्त झाली नाही असे आपण समजायला हवे. जोपर्यंत दिवसाचे चोवीस तास आपल्याला भगवंताचे दर्शन होत नाही तोपर्यंत आपली साधना सतत सुरु ठेवली पाहीजे असे ह्या ओवीचे सांगणे आहे असे वाटते. आणि ही अवस्था सगळ्या इच्छा पूर्ण झाल्यावर येणार असल्याने ह्यानंतर पुढे काहीही करायची जरुरी नाही असे आश्वासनही ह्या ओवीत आहे. साधनेचा अंत केव्हा होतो असे कुणाला पहायचा असेल तर ह्या ओवीचा जरुर अभ्यास करावा.

 

 

आजचे निरुपण

 

आज आपण बाराव्या अध्यायातील तीन ओव्यांवर विचार करायचा प्रयत्‍न करु. माझ्याकडे यायला जे अनेक मार्ग आहेत त्यातील अभ्यासाचा मार्ग कसा आहे याचे वर्णन करणाऱ्या ह्या ओव्या आहेत. ज्ञानेश्वर महाराज म्हणत आहेत की

 

पुनवेहुनि जैसे । शशिबिंब दिसेंदिसे ।

हारपत अंवसे । नाहीचि होय ॥ १०८:१२ ॥

 

तैसे भोगाआंतूनि निगतां । चित्त मजमाजी रिगतां ।

हळू हळू पंडुसुता । मीचि होईल ॥ १०९:१२ ॥

 

अगा अभ्यासयोगु म्हणिजे । तो हा एकु जाणिजे ।

येणे कांही न निपजे । ऐसे नाही ॥ ११०:१२ ॥

 

म्हणोनि अभ्यासासि काही । सर्वथा दुष्कर नाही ।

यालागी माझिया ठायी । अभ्यासे मिळ ॥ ११३:१२ ॥

 

ह्या ओव्यांचा शाब्दीक अर्थ असा आहे: `ज्याप्रमाणे पौर्णिमेपासून आपला आकार हळू हळू कमी करत चंद्र शेवटी अमावस्येला नाहीसाच होतो त्याचप्रमाणे तू आपले चित्त सध्याच्या भोगातून हळू हळू काढ व माझ्या रुपाचे ध्यान कर. असे जर केलेस तर शेवटी तुझे मन नाहीसे होऊन तू माझ्यात विलीन होशील. सतत असा प्रयत्‍न करण्यास अभ्यासयोग म्हणतात व त्या योगाने जे काही हवे ते सर्व प्राप्त करुन घेता येते. तेव्हा ह्या योगाद्वारे तू माझ्याकडे ये.’

आपल्या इंद्रियांद्वारे मिळणारे सुख म्हणजे भोग होय. व्यवहारात इंद्रियांमार्फत सुख कधी कधीच मिळते. उदाहरणार्थ, सकाळी उशीरा उठून आरामात पेपर वाचायला फक्‍त रविवारीच मिळतो. बायकांच्या बाबतीत म्हणायचे झाले तर केस व्यवस्थित शांपू करुन आरामात बसायला आठवड्यातून एकदाच जमते! वरील अत्यंत क्षुल्लक भोगांच्या उदाहरणाने हे स्पष्ट होईल की भोग उपभोगायच्या वेळा आपल्या आयुष्यात मधून मधूनच येतात. नेहमीचे आयुष्य आपण अशा भोग उपभोगायच्या वेळा केव्हा येतील या उत्कंठेतच घालवितो. आपले कळत, नकळतचे सर्व प्रयत्‍न असेच असतात की भोग उपभोगायच्या वेळा आपल्या जीवनात लवकर लवकर याव्यात. म्हणून `भोगाआंतूनि निघता’ असे ऐकल्यावर आपल्या जीवनात फारसे भोग आहेत तरी कुठे की त्यापासून आपण निघू अशी पळवाट सापडण्याचा संभव आहे. ही पळवाट बंद करण्याकरीता भोगाची व्याख्या आपण थोडीशी बदलली पाहीजे. केवळ इंद्रियांमार्फत मिळणारे सुख अशी भोगाची व्याख्या न ठेवता, त्या सुखात अडकलेले आपले मन हेसुध्दा आपण भोगातच धरले पाहीजे. असे बघा, ठराविक भोग का आवडतात? तर त्याबद्दल आपण बराचवेळ आस्था धरुन बसलेलो असतो म्हणून. जर काहीच आस्था नसती तर तो भोग प्राप्त झाल्यावरसुध्दा फार सुख लाभले नसते. ज्याला वर्तमानपत्र वाचायला फारसे आवडत नाही त्याला रविवारच्या पुरवणीचे काय कौतुक? ज्याला वाचायचीच आवड नाही त्याला मासिकाच्या दिवाळी अंकाबद्दल काय आस्था वाटणार? याउलट ज्यांना साहित्याची आवड आहे ते चांगल्या दिवाळी अंकाची आतुरतेने प्रतिक्षा करीत असतात. तेव्हा भोग उपभोगताना जे सुख मिळत असते त्यात आधीच्या प्रतीक्षेचा फार मोठा भाग असतो. म्हणून भोगाच्या कल्पनेत इंद्रियांच्या सुखाबरोबर आपल्या मनाची उत्कंठा धरण्यात काहीच वावगे नाही असे वाटते.

असा विचार केला तर वरील ओव्यांचा अर्थ `सध्या तुझ्या जीवनात ज्या भोगाच्या कल्पना आहेत, त्यांच्या पूर्णतेकरीताच जो तू जगत आहेस, त्यामध्ये हळू हळू तू बदल केलास तर माझ्याकडेच येशील’ असा होतो. आपण असा विचार करुन स्वतःचे जीवन बघितले तर लक्षात येईल की आपले संपूर्ण जीवन आपण भोगातच घालवितो आहोत. कारण प्रत्येक क्षणी कुठल्या ना कुठल्या भोगाबद्दलची आसक्‍ती आपल्यात असतेच आणि त्या आसक्‍तीनुसारच आपले वागणे ठरत असते. सतत आपला हाच उद्देश्य असतो की काहीतरी सुख लाभावे. या आसक्‍तीलासुध्दा भोगात सामील केल्याने `भोगाआंतून निघता’ करायचे असेल तर आपल्या सगळ्या जीवनात बदल करावा लागेल हे स्पष्ट होते.

म्हणजे, आपल्याला केवळ भोगाची गोष्ट प्राप्त झाल्यावर त्यातून मन काढून देवाकडे लावायचे नाही तर भोगाची इच्छेपासूनसुध्दा आपल्याला दूर जायचे आहे. व्यवहारातील काही ठराविक गोष्टी प्राप्त करण्याचे ध्येय ठेवून जे आपण जगत आहोत त्या ध्येयापासूनच आपल्याला दूर जायचे आहे. हळू हळू असे दूर होण्याच्या प्रक्रियेला अभ्यासयोग म्हणतात.

आता आपण असा विचार केला पाहीजे की असे करायची आपली तयारी आहे का. सध्याच्या जीवनात आपण एवढे सुखी आहोत की ह्यापेक्षा अधिक सुख मिळेल ही कल्पनासुध्दा आपल्याला फार आकर्षित करु शकत नाही. आपण असा प्रयत्‍न का करायला हवा याचे उत्तर नामदेवांच्या वरील गोष्टीतच आहे ते आपण बघूया. नामदेव महाराज त्यांच्या विठ्ठलाबरोबर पूर्ण सुखी होते (निदान असे त्यांना वाटत होते), केवळ देवाने सांगितले म्हणून ते ज्ञानेश्वर महाराजांना भेटायला गेले होते. त्या भेटीत त्यांचा जो अपमान झाला तो आधी कधीही झाला नव्हता. गोरा कुंभाराच्या आधी त्यांना कुणीही `कच्चे मडके’ असे संबोधिले नव्हते. तशी बिशादच कुणाची नव्हती. त्यामुळे नामदेवांना त्यांच्या अपमानाचा घाव जिव्हारी लागला. मग त्यांनी परत येऊन देवाला विचारले की बरोबर कोण तेव्हा देवाने त्यांना योग्य उत्तर देऊन श्रीसंत विसोबा खेचरांकडे पाठविले. यात एक अत्यंत सूक्ष्म गोष्ट अशी बघा की देवाला हे नाटक करायची काय जरुरी होती? ज्ञानेश्वर महाराजांकडे पाठविण्याआधीच त्यांनी नामदेवांना विसोबा खेचरांकडे का पाठविले नाही? विठ्ठलाने सांगितले असते तर त्यावर विश्वास ठेवून नामदेव तिकडे गेले असतेच की. मग हा लांबचा खेळ कशाला? इथे ही गोष्ट लक्षात घ्या की प्रत्यक्ष देवाला नामदेवांची मदत करुन त्यांची अध्यात्मिक प्रगती करुन घ्यायची होती तरीसुध्दा तो देव त्यांनी योग्य प्रश्न विचारेपर्यंत थांबला. ज्यावेळी खुद्द नामदेवांना आपल्या सध्याच्या उच्च स्थितीला फारसा मान न देणारे संत प्रत्यक्ष दिसले, त्यांनी तो अनुभव स्वतः अनुभवला तेव्हाच त्यांना योग्य मार्गाची जाणीव झाली. आता देवाने जरी सरळ विसोबा खेचरांकडे जा असे सांगितले नाही तरी देवाने नामदेवांना त्यांच्याच मार्गावर संपूर्ण सोडूनसुध्दा दिले नाही! देवाकडून मदत कशी येते हे बघायला ही गोष्ट एक उत्तम उदाहरण आहे. देव आपल्याला मदत करीत आहे यात प्रश्नच नाही पण तो संपूर्ण मदत करीत नाही. त्याच्या खेळात आपल्याला भाग घ्यावाच लागतो (जसे नामदेवांना स्वतःची मानहानी आधी सहन करावी लागली). देवाची मदत म्हणजे मोझेसला प्रचंड भूक लागल्यावर देवाने आकाशातून मन्ना खायला पाठविला तशी होत नसते. कधी कधी तशीसुध्दा होते (मोझेसच्या बाबतीत तसे झाले), पण दरवेळी तशी होत नाही. देवाला आपल्याकडून प्रयत्‍नांची अपेक्षा असते हे लक्षात घ्या.

म्हणून साधनेत प्रगती व्हायला आपण स्वतः आपल्या सध्याच्या जीवन जगण्याच्या शैलीत बदल करायचे प्रयत्‍न केलेच पाहीजेत. कधी कधी देवाची मदत आपल्याला थप्पड मारण्याच्या रुपातसुध्दा येते (जसे नामदेवांना आधी थापटण्याचा मार व नंतर सर्वांचे उपहासात्मक हसणे सहन करावे लागले). गुरु मदत करतात हे खरे असले तरी ती मदत आपल्या जीवनपध्दतीला अनुसरुन होईल असे काही नाही. अशा वागण्यात गुरुंचे निर्दयत्व अजिबात दिसत नाही. तुम्ही स्वतःच्या जीवनपध्दतीत गुंतला आहात, स्वतःच्या मानाची जाणीव ठेवून आहात पण म्हणून तुमच्या गुरुंनी तसेच गुंतावे ही अपेक्षा धरु नका. एखादा आठ वर्षांचा मुलगा मित्रांबरोबर खेळताना मोठ्या माणसाचे सोंग आणतो व त्याचे सर्व मित्र त्या सोंगाला अनुसरुन त्याच्याशी दबकून वागतात. पण म्हणून त्याच्या आईचे त्याचा वेळप्रसंगी कान पिरगाळायचे स्वातंत्र्य कमी होते का?! आपली अवस्था त्या छोट्या मुलासारखी आहे व आपले गुरु (वा देव) म्हणजे आपल्या आईसारखे आहेत. तेव्हा त्यांच्या कठोर वागण्यात निर्दयता नसून आपल्या खऱ्या सुखाची जाणीव असते हे ध्यानात ठेवा व मनापासून त्यांच्या निर्देशानुसार वागायचे ठरवा. मग तुमची विसोबा खेचरांशी भेट होईलच!

म्हणून आपल्याला स्वतः बदलायला हवेच, त्याशिवाय पर्याय नाही. सध्याच्या परीस्थितीत बदलला नाहीत तर हा बदल होण्याकरीता आपल्याला थोडीशी थप्पड खायला लागते. उदाहरणार्थ, जीवनात सर्व व्यवस्थित चालले असूनही मनाला अस्वस्थ वाटणे, मी कशाला जगतो आहे अशी बोचणी लागणे म्हणजे देवाने आपल्याला दिलेली एक थप्पड आहे असे समजायला हरकत नाही. या जाणीवेकडे दुर्लक्ष करु नका. तिकडे दुर्लक्ष केल्यास अजून मोठी थप्पड येईल हे ध्यानात ठेवा. तुम्ही शिकेपर्यंत गुरु तुम्हाला धडे देत राहणार आहेत, मग जेवढ्या लवकर शिकता येईल तेवढे बरे नाही का? जागे होणे म्हणजे काय तर उगाचच अस्वस्थ वाटते आहे हे आधी मान्य करा. मान्य करा की आत्तापर्यंत तुम्हाला ज्या गोष्टी आवडत होत्या त्या आता आधीएवढ्या आवडत नाहीत. `भोगाआंतुनी निघता’च्या प्रक्रियेत असे मान्य करणे म्हणजे पौर्णिमेनंतरच्या प्रतिपदेचा चंद्र जसा थोडा लहान असतो तशी अवस्था होय. मग द्वितीया म्हणजे सध्या हव्याशा वाटणाऱ्या गोष्टी मिळाल्या नाहीत तर काय होईल याचा विचार करणे होय. यानंतर मला या इच्छा का झाल्या याचा विचार करणे होय. विचार करा की कुठल्या कारणाने मी असे ठरविले की अमुक अमुक गोष्टी मला हव्याच आहेत. अशा विचार करण्यामध्ये तुम्ही त्या इच्छांच्या पलिकडे जात आहात हे लक्षात घ्या. मग तुमच्यापुढे दुसऱ्या इच्छा येतील परत त्यांच्यावर विचार करा. हाच अभ्यासयोग होय. संपूर्ण जीवन ह्या योगात घालवायची तयारी ठेवा. हळू हळू तुमच्या सर्व इच्छांचे तुमच्यावरचे प्रभुत्व कमी व्हायला लागेल. तुमचे जीवन इच्छाविरहीत व्हायला लागेल.

अशावेळी तुमची अवस्था कशी असेल? आयुष्यभर कुठल्या ना कुठल्या इच्छेच्या पूर्तीकरीताच जीवन जगलो असण्याने तुम्हांला कदाचित इच्छेविरहीत जगण्यामध्ये शून्यत्वाचा भास होईल. पण तसे होत नाही. जरा बघा की जेव्हा तुमची एखादी इच्छा पूर्ण होते आणि दुसरी इच्छा निर्माण झालेली नसते तेव्हा तुम्ही नुसते स्वस्थ बसलेले असता. त्या मानसिक स्वस्थतेचीच ओढ खरे म्हणजे तुम्हाला इच्छा ठेवायला प्रवृत्त करीत असते. जर तुमच्या इच्छा निघुन गेल्या तर जीवनात तुम्ही सतत त्या शांत अवस्थेत रहाल हे लक्षात घ्या. ही अवस्था शून्यत्वाची नसून परीपूर्णतेची आहे हे जाणून घ्या. ही अवस्था म्हणजेच देवाशी आपले असलेले सान्निध्य होय. कुठल्याही कारणाशिवाय आपले मन आनंदी राहणे ही निर्गुण परमेश्वराच्या अस्तित्वाची खूण आहे. ह्या मानसिक शांतीत तुम्हाला जे काही समजेल ते तुमचे आणि परमेश्वराचे अत्यंत खाजगी असे संभाषण आहे. त्या शांतीत जे काही आपल्याला कळते ते म्हणजे `चित्त मजमाजी रिगता, हळू हळू मीचि होईल’ आहे.

हे सर्व व्हायला कृपाकरुन असे समजू नका की इच्छा ठेवणे हेच चुकीचे आहे. असलेल्या इच्छा का आल्या हे बघणे जरुरी आहे. कुठल्याही इच्छा चुकीच्या नाहीत तर त्या इच्छांमध्ये गुंतणे चुकीचे आहे. प्रामाणिकपणाने बघा की आलेली इच्छा मी का ठेवली. ते बघणे म्हणजे अभ्यास होय. जबरदस्तीने त्या इच्छा कढून टाकणे यात अध्यारुत नाही. चांगली-वाईट अशी वर्गवारी न करीता आपल्या इच्छांकडे बघणे हा प्रयत्‍न जरुरी आहे. ज्याप्रमाणे नामदेवांकडून ज्ञानेश्वरांच्या गावी जाण्याची अपेक्षा देवाने ठेवली तशी ही अपेक्षा आहे. तुम्ही बघा की लहान मुले प्रत्येक गोष्टीवर प्रश्न विचारतात. का खाऊ, का अभ्यास करु, का आंघोळ करु इत्यादी. मोठे झाल्यावर आपण हे प्रश्न विचारणे सोडून दिले आहे. आपल्या इच्छांबाबत ते विचारायची सवय लावून घ्या. परत लहान बना! आपल्याकरीता अभ्यासयोग म्हणजे हेच आहे. प्रत्यक्ष भगवान म्हणत आहेत की असे वागल्यास तुला दुसरे काही करायची जरुरी नाही. तू आणि मी यात काही फरक राहणार नाही अशा अवस्थेत तू येशील. भगवंतांच्या या आश्वासनावर पूर्ण विश्वास ठेवून प्रयत्‍न करा. यश तुमच्याकरीता राखून ठेवले आहे!

 

॥ हरि ॐ ॥

 

(बंगलोरमध्ये दिनांक २८ एप्रिल २००७ रोजी दिलेल्या प्रवचनावर आधारित.)

Advertisements

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: